Verklaring aangaande het behoud van cultuur in kustgebieden
Europa Nostra, de pan-Europese federatie van erfgoedverenigingen hield op 2 juni aan de vooravond van het Forum “Het behoud van cultuur in kustgebieden” haar raadsvergadering te Bergen (Noorwegen). Na de Europa Nostra Verklaring “De bescherming van Europa’s kustgebieden” (Istanbul, 1992) in herinnering te hebben gebracht, stelde Europa Nostra vast dat de meerderheid van de aanbevelingen uit die verklaring inmiddels waren uitgevoerd. Europa Nostra uitte haar bezorgdheid over het feit dat kusten veranderen onder invloed van veranderingen in het milieu, en van sociale en economische ontwikkelingen, en dat deze gevolgen hebben voor het cultureel erfgoed in kustgebieden. Europa Nostra benadrukte dat haar bezorgdheid om het cultureel erfgoed diende te worden beschouwd in de context van het bredere milieudebat, en kwam tot de volgende conclusies (1):
A. BESCHOUWINGEN
EUROPA NOSTRA:
- Stelde vast dat er nauwe verbanden bestaan tussen de Europese cultuur en de zee. De kustlijnen van Europa leveren een belangrijke bijdrage aan ons cultureel erfgoed, hebben een complexe historische betekenis en waarde, en bewaren de sporen van sociale, politieke en economische ontwikkelingen van de afgelopen millennia.
- Onderkende dat het cultureel erfgoed in kustgebieden, met inbegrip van onderwater erfgoed, onder druk staat van menselijke activiteiten zowel op land als ter zee, en ook van natuurlijke kustprocessen. Europa Nostra uitte in het bijzonder haar bezorgdheid over de gevolgen van grootschalige commerciële ontwikkeling, voornamelijk het snel groeiend toerisme langs grote delen van de Europese kusten;
- Erkende en deelde tevens de internationale bezorgdheid over de kwetsbaarheid van de kustgebieden en de gevolgen van klimaatverandering, zeespiegelstijging en overstroming met daarmee samenhangende erosie van kusterfgoed;
- Wees op de belangrijke in Europees en nationaal verband uitgevoerde samenwerking op het gebied van zorgvuldig en op de lange termijn gericht strategisch beheer van de kust. Europa Nostra benadrukte de ontwikkeling en toepassing van de beginselen van Geïntegreerd Kustzone Management (ICZM) door de Europese Unie en haar Lidstaten (2), en door het Congres van Lokale en Regionale Overheden van de Raad van Europa (3);
- Onderstreepte tevens de belangrijke rol van de niet-gouvernementele organisaties;
- Juichte het in werking treden van de Europese Landschapsconventie op 1 maart 2004 toe en stelde vast dat de bepalingen die erin zijn verwerkt ook van toepassing zijn op de bescherming, het behoud en de bevordering van kust- en zeelandschappen.
B. AANBEVELINGEN
EUROPA NOSTRA:
- Vraagt de Raad van Europa, de Europese Unie en alle Europese staten om de beginselen van ICZM te promoten en toe te passen, en hierdoor tevens bij te dragen aan een beter begrip van de culturele en historische betekenis van kustgebieden, alsook het bevorderen van inzicht en het toepassen van natuurlijke processen in kustbeheer;
- Benadrukt dat plannen voor duurzame ontwikkeling van kustgebieden ook rekening dienen te houden met de waarde die lokale gemeenschappen en andere belanghebbenden aan het culturele erfgoed van de kust toekennen en dat deze gemeenschappen betrokken moeten worden bij de besluitvorming;
- Onderstreept het belang van het vrijmaken van voldoende middelen voor onderzoek, behoud en duurzame ontwikkeling van de kust en de noodzaak beslissingen, genomen in het kader van ICZM, vast te leggen en openbaar te maken;
- Erkent de noodzaak een lange termijn visie te ontwikkelen met betrekking tot kustbeheer. Dit impliceert dat men rekening houdt met de natuurlijke processen van kustafslag en –aanwas, de effecten van zeespiegelstijging en de veranderende kustlijn die daar het gevolg van is. Europa Nostra is van mening dat het beteugelen of beïnvloeden van natuurlijke kustprocessen enkel in beschouwing dient te worden genomen wanneer er sprake is van een doorslaggevend maatschappelijk belang;
- Is voorstander van een verdergaande erkenning van de grote bedreiging voor de Europese kusten die uitgaat van grootschalige ongepaste ontwikkeling, met inbegrip van off-shore activiteiten en vervuiling, vaak in gebieden van grote landschappelijke schoonheid en gevoeligheid.
Daarom dringt Europa Nostra erop aan:
- Dat Milieu Effecten Rapportages (MER) uitgevoerd dienen te worden voorafgaand aan verdere ontwikkelingsplannen. In dit verband benadrukt Europa Nostra in het bijzonder de Richtlijnen 97/11/EC (5) en 2001/42/EC (6) van het Europese Parlement en de Europese Raad en vraagt om hun toepassing bij de beoordeling van de milieu-effecten van alle plannen en projecten uitgevoerd in de kuststreek;
- Dat de Europese staten het tekenen en ratificieren van de UNESCO Conventie voor de bescherming van onderwater cultureel erfgoed (7) in overweging nemen;
- Dat de lidstaten van de Raad van Europa de Europese Landschapsconventie als een aanvullend instrument ter ondersteuning van de bescherming en bevordering van kustlandschappen tekenen en ratificeren.
NOTEN
(1) Europa Nostra dankt de bijdrage van de makers van het Kustbeleidsplan 2005 van de National Trust aan de totstandkoming van dit document
(2) Aanbeveling van het Europees Parlement en de Europese Raad van 30 mei 2002 aangaande de toepassing van Geïntegreerd kustzonemanagement (ICZM) in Europa. Deze aanbevelingen bevatten richtlijnen voor een duurzame ontwikkeling van de kustgebieden, maar geven geen belangrijke rol aan cultureel erfgoed. http://europa.eu.int/comm/environment/iczm/
(3) CLRAE Resolutie 192 (2005) betreffende “Kustenbeheer en lokaal en regionaal beleid in Europa”
(4) http://www.coe.int/europeanlandscapeconvention/
(5) Richtlijn 97/11/EC van 3 maart 1997 ter amendering van Richtlijn 85/337/EEC over het rapporteren van de effecten van bepaalde publieke en private projecten op het milieu
(6) Richtlijn 2001/42/EC van het Europees Parlement en van de Europese raad van 27 juni 2001 over de rapportage van bepaalde plannen en programma’s op het milieu.
(7) http://www.unesco.org/culture/laws/underwater/html_eng/convention.shtml
